Home
Artykuly
Linki
BuiltWithNOF

Trzeba odróżnić pedofilię od czynów pedofilnych

 

Pedofilia

Dr n. med. Wiesław Czernikiewicz

 

Aktywność seksualna dorosłego człowieka podejmowana z dzieckiem może być przejawem dewiacji seksualnej lub parafilii pod postacią pedofilii lub może to być zastępczy sposób realizacji jego potrzeby seksualnej. Każde zachowanie osobnika dorosłego wobec dziecka, które jest motywowane popędem seksualnym i służy podniecaniu się i zaspokajaniu potrzeby seksualnej jest czynem pedofilnym. Osobą dorosłą podejmującą czyn pedofilny jest znacznie częściej mężczyzna niż kobieta. Podkreślenia wymaga fakt, że czyn pedofilny nie jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że dokonał go pedofil. Czynów pedofilnych dopuszczają się pedofile, a więc osobnicy, u których stwierdza się dewiację seksualną lub parafilię, ale znacznie częściej dokonują ich inne osoby, które w różnorodnych okolicznościach, pod wpływem różnorakich czynników podejmują kontakty seksualne z dzieckiem pomimo, że nie są dewiantami.

 

Biorąc pod uwagę motywację podjęcia kontaktu seksualnego z dzieckiem, klasyfikujemy je, jako:

  • 1. Sytuacyjne, zastępcze
  • 2. Preferencyjne.
  • Pierwsza kategoria obejmuje zachowania pedofilne nie motywowane preferencjami seksualnymi osoby dorosłej. Dziecko nie jest partnerem najbardziej pożądanym erotycznie dla osobnika dorosłego podejmującego tego typu kontakty seksualne. Motywują ich do wchodzenia w interakcję seksualną z dzieckiem poza popędem płciowym różne, czasem złożone czynniki natury psychologicznej, bądź psychiatrycznej.

    Opierając się na literaturze przedmiotu (DSM III 1988; Groth, 1978; Larson i wsp., 1987) oraz własnej analizie przypadków czynów pedofilnych (Czernikiewicz i wsp., 1987) przyjęto następującą klasyfikację typów osobników podejmujących sytuacyjnie, zastępczo kontakty seksualne z dzieckiem:

  • A. Typ nieprzystosowany
  • B. Typ zahamowany
  • C. Typ regresyjno- frustracyjny
  • D. Typ moralnie nie odróżniający się
  • E. Typ seksualnie nie odróżniający się
  • Kryterium tej klasyfikacji stanowi podstawowe (główne) źródło czynników motywujących osobnika dorosłego do podjęcia zastępczo, sytuacyjnie interakcji seksualnej z dzieckiem.
  •  

    Ad. 1.A.Typ nieprzystosowany.

    Grupa ta obejmuje mężczyzn, u których rozpoznawano:

    - Psychozę

    - Zaburzenia osobowości

    - Upośledzenie umysłowe

    - Otępienie starcze

    - Zmiany organiczne w oun

     

    Wybór dziecka, jako partnera seksualnego jest u tych mężczyzn podyktowany głównie niepewnością wobec osób dorosłych, jak i niemożnością nawiązania kontaktu seksualnego z dorosłym. Psychoza, otępienie starcze czy upośledzenie umysłowe stają się dla tych ludzi barierą przy próbie podjęcia aktywności seksualnej z dorosłym. Dzieci są dla mężczyzn nieprzystosowanych obiektem mniej zagrażającym, jak i łatwiejszym do realizacji popędu seksualnego. Często u tych osobników kontaktom seksualnym z dziećmi towarzyszą wybuchy od dawna kumulowanej złości i agresji. Frustracje tych mężczyzn, biorące początek z ich psychicznych i emocjonalnych problemów, przekształcają się w okrucieństwo i tortury na dzieciach. Osobnicy ci często podejmując kontakt seksualny z dzieckiem używają siły.

     

    Ad.1.B. Typ zahamowany.

    Osobnicy z niską samooceną, źle dający sobie radę w życiu, w tym również z nawiązywaniem kontaktów społecznych i erotycznych. Inicjują oni kontakty z dziećmi stanowiącymi substytuty preferowanych dorosłych partnerów. Kontakt z dzieckiem jest więc zastępczą formą zaspokojenia ich popędu seksualnego, a kryterium wyboru dziecka stanowi jego dostępność. Mężczyźni z tej grupy najczęściej posługują się metodą zniewolenia swoich ofiar do kontaktu seksualnego (Burgess i wsp., 1965).

     

    Ad.1.C. Typ regresyjno-frustracyjny.

    Kontakt seksualny z dzieckiem jest u tych osobników objawem okresowej regresji w wyniku frustracji ich potrzeby seksualnej. Najczęściej takie zachowanie regresyjne jest wyzwalane u tych ludzi przez osłabienie ich kontroli, np. po spożyciu alkoholu. Mężczyźni kwalifikowani do tej grupy różnią się od mężczyzn kwalifikowanych do typu zahamowanego przede wszystkim ogólnie dobrym radzeniem sobie w życiu. Nawiązują oni kontakty interpersonalne bez szczególnych trudności i zahamowań. Jednak ich seksualność przynosi im z różnych powodów wiele frustracji. Przyczyną mogą tu być np. wady wrodzone narządów płciowych, przewlekłe choroby (cukrzyca itp.) prowadzące do zaburzeń potencji, długotrwały konflikt w ich układzie małżeńskim. Czynniki powyższe przez długie okresy czasu utrudniają lub uniemożliwiają mężczyźnie realizację potrzeby seksualnej. Podejmując w takiej sytuacji kontakt seksualny z dzieckiem najczęściej nie stosują przy tym przemocy fizycznej.

     

    Ad.1.D. Typ moralnie nie odróżniający.

    Dla tych osobników seksualne wykorzystywanie dzieci jest częścią ogólnego wzoru wykorzystywania każdego z kim nawiązują jakiekolwiek kontakty. Ofiarami mogą stać się własne dzieci. W tej grupie kryterium wyboru dziecka stanowi uległość i łatwość wykorzystania go. Do osiągnięcia celu jest zazwyczaj używana siła lub stosowana manipulacja (Gebhard i wsp., 1965).

     

    Ad.1.E. Typ seksualnie nieodróżniający.W przeciwieństwie do poprzedniego typu, osobnicy z tej grupy dobrze różnicują swoje inne formy zachowania, za wyjątkiem aktywności seksualnej. Cechą charakteryzującą tych mężczyzn jest eksperymentowanie seksualne – chcą doświadczyć każdego rodzaju aktywności seksualnej, i to motywuje ich do inicjowania kontaktów z dzieckiem (Gebhard i wsp., 1965). Bywają tu również własne dzieci. Kryterium wyboru stanowi fakt, że dziecko jest nowym, innym od dotychczasowych (a więc atrakcyjnym) obiektem seksualnym. Mężczyźni z tej grupy często angażują dzieci w już istniejące układy partnerskie (Gebhard i wsp., 1965).

     

    Druga kategoria obejmuje zachowania seksualne osób dorosłych wobec dzieci motywowane preferencjami seksualnymi.

    Preferencje seksualne oznaczają zakres bodźców i zachowań, które w warunkach wolnego wyboru są erotycznie wartościowe dla danej osoby. Preferencje erotyczne konkretnej osoby można ocenić porównując wysokość podniecenia seksualnego powstałego na skutek oddziaływania obiektów, zachowań lub sytuacji potencjalnie erotycznych. Poziom podniecenia seksualnego służy jako kryterium wartości erotycznej zarówno bodźców zewnętrznych, jak i własnych zachowań osoby a tym samym określa jej preferencje seksualne.

    Pedofilia jest definiowana, jako akt lub fantazjowanie o angażowaniu się w aktywność seksualną z dziećmi przed okresem dojrzewania, jako stale preferowaną lub wyłączną metodę osiągnięcia podniecenia seksualnego. W definicji tej zawartych jest kilka kryteriów, na które należy zwrócić uwagę. Pierwsze z nich wskazuje, że zarówno sam kontakt seksualny z dzieckiem jak i tylko fantazjowanie o nim są wyznacznikami pedofilii. Drugie kryterium dotyczy pojęcia dziecka i określa go jako osobnika przed okresem dojrzewania. Trzecie kryterium, bardzo istotne z punktu widzenia rozpoznania pedofilii, mówi o ty, że aktywność seksualna z dzieckiem lub fantazjowanie o tej aktywności jest preferowaną lub wyłączną metodą osiągnięcia podniecenia seksualnego przez osobnika dorosłego. Należy zaznaczyć, że w ujęciu prawnym granicę karalności kontaktu seksualnego z dzieckiem wyznacza jego wiek a nie fakt braku dojrzałości płciowej. W warunkach polskich kontakt seksualny z osobą poniżej lat 15, niezależnie czy jest dojrzała płciowo czy też nie, jest prawnie zabroniony i podlega penalizacji.

     

    Ad. 2.1. Typ uwodzący.

    Mężczyźni z tej grupy nawiązując kontakt seksualny z dzieckiem posługują się metodą uwodzenia – poprzez atencję, adorowanie dziecka, robienie mu podarunków. Potrzeba identyfikowania się z dzieckiem motywuje tych osobników do inicjowania takich kontaktów, a jednocześnie bardzo je ułatwia. Mężczyźni wykorzystują swoją łatwość i umiejętność zawierania i podtrzymywania znajomości, rozmawiania z dzieckiem i słuchania go. Bardzo często ofiarami stają się dzieci zaniedbane emocjonalnie i fizycznie. Zdarza się, że w tym samym okresie czasu mężczyzna taki może mieć kontakty seksualne z dużą liczbą dzieci, np. z tej samej szkoły czy okolicy.

     

    Ad.2.2. Typ introwertywny

    Charakteryzuje mężczyzn zamkniętych w sobie, którym brak interpersonalnych umiejętności potrzebnych do uwiedzenia dziecka. Lęk przed personalnym zaangażowaniem powoduje ograniczenia komunikacji werbalnej z ofiarą. Z tego powodu, mężczyźni Ci na swoje ofiary wybierają dzieci obce lub bardzo małe, a kontakty przybierają formę krótkich spotkań, często poprzez obnażenie się przed dzieckiem. Zdarzają się mężczyźni, którzy żenią się w celu zdobycia dostępu do dzieci (Gebhard i wsp., 1965).

     

    Ad.2.3. Typ sadystyczny

    Charakteryzuje mężczyzn uzyskujących zaspokojenie seksualne jedynie poprzez zadawanie dziecku bólu i cierpienia. Kryterium wyboru jest preferencja wiekowa i płciowa (Burgess i wsp., 1978), a metodą działania – zwabienie lub użycie przemocy. W grupie tej zdarzają się osoby uprowadzające lub nawet pozbawiające życia swej ofiary.

     

    Mężczyźni pedofilni (kategoria preferencyjna) mogą cierpieć również na dysfunkcje psychoseksualne, zaburzenia osobowości, czy psychozy. Zainteresowanie seksualne dziećmi może być połączone z innymi dewiacjami seksualnymi (Laning i wsp., 1987; Gebhard i wsp., 1965). Z badań wynika, że wśród mężczyzn dopuszczających się czynów nierządnych wobec dzieci, częściej spotyka się osoby z pierwszej (sytuacyjnej) kategorii (Czernikiewicz i wsp., 1965). I chociaż ich kontakty seksualne z dziećmi mogą mieć zakres od jednego incydentalnego do długotrwałego wzoru zachowania, to liczb ofiar sprawców sytuacyjnych jest znacznie niższa niż u osób z kategorii preferencyjnej. Liczba ofiar mężczyzn z tej ostatniej grupy może osiągnąć lub nawet przekraczać 1000 w ciągu całego życia (Laning i wsp., 1987).

     

    Przez długi czas wysiłki badaczy zajmujących się problematyką kazirodztwa koncentrowały się na poszczególnych członkach rodziny, w celu ustalenia takich wzorców psychopatologicznych, które predysponują do przekraczania zakazu kazirodztwa. Zwracano uwagę na choroby psychiczne, niedorozwój umysłowy, zaburzenia psychoorganiczne pod postacią otępień i charakteropatii, alkoholizmu u kazirodczego rodzica. Podnoszono także niezwykłe nasilenie się popędu seksualnego oraz skłonności pedofilne, czy też długo trwający stan wstrzemięźliwości seksualnej. Także takie czynniki jak złe warunki mieszkaniowe oraz choroby psychiczne czy niedorozwój umysłowy ofiary, która może prowokować rodzica do zachowań kazirodczych.

     Jednakże w ostatnich latach czołowi badacze problemu kazirodztwa zrezygnowali z takiego punktu widzenia koncentrując się  na rodzinie kazirodczej jako całości i uznając, że kazirodztwo jest „symptomem całej rodziny” (Bowen, 1978; Burgess, 1978; Meiselman, 1978; Nadelson i wsp., 1983; Coleman, 1985; Friedman, 1985). Wiąże się to z m.in. z tym, że osoby dopuszczające się tych czynów nie mieszczą się w kategoriach tradycyjnej diagnozy psychiatrycznej i psychologicznej. Kazirodztwo jest rezultatem całościowego systemu interakcji między małżonkami, rodzicem i dzieckiem, dzieckiem i środowiskiem, rodzicem i środowiskiem, rodzicem i społeczeństwem.

     

    Dzieci stosunkowo często są wybierane na partnerów seksualnych przez osobników dorosłych. Jak wynika z przeglądu literatury znaczny odsetek populacji dorosłych (nawet do 30%) przeżyło w dzieciństwie kontakt seksualny z dorosłym. Najczęściej ta dorosła osoba wywodzi się z kręgu najbliższych znajomych bądź rodziny (około 90% kontaktów seksualnych dzieci). Czyny pedofilne popełniają mężczyźni bądź nie mający dewiacji seksualnych (kontakty seksualne zastępcze) bądź dewianci pedofilni (kontakty seksualne preferencyjne). Mężczyźni bez dewiacji, podejmujący kontakt seksualny z dzieckiem, są liczniejsi niż dewianci seksualni wchodzący w taką interakcję seksualną z dzieckiem (w badanej przez autorów populacji odpowiednio 62% i 38%). Tym niemniej czynów pedofilnych znacznie częściej (70% analizowanych przez autorów czynów) dokonują dewianci niż niedewianci. Niepośrednią rolę wyzwalającą zachowanie pedofila odgrywa alkohol (Czernikiewicz, 1987). W 50% przypadków osobnicy podejmujący kontakt seksualny z dzieckiem są po prostu po spożyciu alkoholu. Konsekwencje psychologiczne i medyczne dla dziecka wynikające z przebytego kontaktu seksualnego z dorosłym mogą być bardzo poważne. Zarówno te wczesne, ujawniające się po przeżytym kontakcie jak i te późne, mogą negatywnie rzutować na całe życie dziecka a później dorosłego. Brak jest aktualnie przesłanek, aby można było przewidzieć konsekwencje szczególnie psychologiczne przeżytego przez dziecko kontaktu seksualnego z dorosłym. W świetle naszej wiedzy na ten temat należy uznać, że kontakt seksualny z osobą dorosłą niesie dla dziecka duże potencjalne zagrożenie dla jego zdrowia. Pomijając wszelkie inne przesłanki (np. prawne) to z punktu widzenia zdrowia psychicznego i fizycznego dziecko winno być chronione przed kontaktami seksualnymi z osobą dorosłą. Konsekwencje urazu psychicznego mogą być dla dziecka poważniejsze od urazu fizycznego. Dziecko, które zostało zaangażowane w interakcję seksualną z dorosłym winno być objęte opieką medyczną i psychologiczną.

     Populacja osób dorosłych podejmujących kontakt seksualny z dzieckiem jest bardzo niejednolita co do motywacji, częstotliwości tych kontaktów itp. Przy rozważaniach nad motywacją podejmowania kontaktów seksualnych z dzieckiem nasuwa się następujące pytanie: czy wszyscy pedofile (dewianci) są osobami popełniającymi czyny pedofilne? Pytanie jest bardziej teoretyczne, niż wynikające z naszej wiedzy empirycznej wiedzy na ten temat. Tym niemniej należy odpowiedzieć na nie przecząco. Nie wszyscy pedofile muszą realizować swoje preferencje poprzez realne kontakty seksualne z dzieckiem. Ich aktywność może ograniczać się do fantazji erotycznych. Mogą również realizować swój popęd zgodnie z preferencjami, dobierając sobie na partnerów osoby dorosłe, ale z cechami dziecięcymi (niski wzrost, płaskie małe piersi, skąpe owłosienie łonowe itp.) lub zachowujące się jak dzieci (sposób ubierania się, rozmowy, niedojrzałość).

     Pewnym jest, że sam fakt obecności dewiacji nie ogranicza kontroli zachowania seksualnego osoby dotkniętej tym zaburzeniem. Może ona, tak jak osobnicy bez dewiacji, podejmować kontakt seksualny bądź powstrzymać się od niego.

     Wśród populacji osób podejmujących kontakt seksualny z dzieckiem istnieją osobnicy, których zdolność kontroli swojego zachowania jest w mniejszym bądź większym stopniu obniżona. Należą do tej grupy mężczyźni z patologiczną formą dewiacji płciowej (Imieliński, 1986; Imieliński, 1985) oraz mężczyźni z grupy nieprzystosowanych (np. z psychozą, otępieniem starczym, zmianami organicznymi C.U.N.).

    Grupa tych osobników jest stosunkowo nieliczna (Czernikiewicz i wsp., 1987) (w materiale analizowanym przez autorów niniejszej pracy stanowią 12%).

     Jak skutecznie zabezpieczyć dzieci przed kontaktami seksualnymi z tego typu osobnikami jest problemem niezwykle trudnym. Z drugiej jednak strony zdaniem niektórych autorów (Finkelhor, 1979), 90% kontaktów pedofilnych jest podejmowana przez osobników rekrutujących się spośród znajomych lub najbliższej rodziny dziecka. Można śmiało postawić hipotezę, że opinia publiczna nie zdaje sobie sprawy ze skali zjawiska zachowań pedofilnych ani z udziału w nim osób znajomych lub bardzo bliskich dziecka. Zwrócenie uwagi społecznej na to zjawisko z jednej strony uzmysłowi rodzicom, że nie tylko dewianci i obcy mogą podjąć kontakt seksualny z ich dzieckiem, z drugiej strony być może, zachęci część osobników mających motywację do zachowań pedofilnych do wizyty u seksuologa, psychologa bądź psychiatry.

     

[Home] [Linki] [Artykuly] [K. Fenik] [W.Czernikiewicz] [D. Dziewiecka] [S.Richter-Unger] [H. Swieszczakowska] [Adresy]