Home
Artykuly
Linki
BuiltWithNOF

Trzeba odróżnić pedofilię od czynów pedofilnych

 

Terapia sprawcow przemocy seksualnej

Katarzyna Fenik

 

Wielu sprawcow przemocy seksualnej doznawalo jako dziecko przemocy fizycznej, seksualnej i emocjonalnej. Moga oni stosowac przemoc jako forme ponownego przezywania doswiadczen z dziecinstwa.

 

Przestepcze zachowanie sprawcow przemocy to czesto sposob na rozwiazanie problemow z przeszlosci. Zazwyczaj problemy te wiaza sie z przezywaniem przez sprawce niemocy, bezradnosci i z potrzeba kontrolowania swego zycia tak, aby czuc sie kompetentnym i bezpiecznym. Teoretycy opisuja sprawcow przemocy seksualnej bardziej w odniesieniu do ich poczucia sily niz do seksualnosci. Bycie sprawca to wynik braku poczucia mocy. Stosujac przemoc, sprawcy probuja zdobyc poczucie sily i kontroli nad swoim zyciem. Takie chwilowe, zewnetrzne i przemijajace poczucie daja im akty przemocy seksualnej.

Jak ich powstrzymac

Przyjmuje sie, ze najbardziej pewnym sposobem powstrzymania sprawcy od popelnienia kolejnych przestepstw jest odizolowanie go od potencjalnych ofiar poprzez uwiezienie. Inne sposoby interwencji to:

  • calkowity zakaz kontaktu z rodzina,
  • spotkania z dzieckiem tylko w obecnosci innych osob,
  • okres probny,
  • kontrolowanie za pomoca monitoringu elektronicznego.

Takie sposoby ograniczaja dostep sprawcy do przeszlych i potencjalnych ofiar oraz powstrzymuja go od przestepczych zachowan.Jednak poczucie wstydu, odizolowanie od rodziny, przyjaciol i ofiar czy dzialania prawne moga tylko odwlekac i zapobiegac zachowaniom przestepczym, wspierajac niska samoocene sprawcy i jego poczucie krzywdy. W ten sposob przyspieszaja raczej niz eliminuja zachowania przestepcze. Zakazy sa zalezne od wymiaru sprawiedliwosci, sterowane z zewnatrz i nie reprezentuja zadnej formy zinternalizowanego poczucia kontroli sprawcy.

Powstrzymywanie sie od przemocy przez samego sprawce wydaje sie najskuteczniejszym sposobem zapobiegania jego czynom przestepczym. Odczuwanie empatii, odpowiedzialnosc za wlasne czyny, skupienie sie na krzywdach wyrzadzonych ofierze - to wazne czynniki powstrzymujace go od stosowania przemocy seksualnej. Sprawcy maja tendencje do przedmiotowego traktowania ofiar, koncentrujac sie na wlasnych potrzebach, ktore stawiaja ponad potrzeby innych. Jesli uswiadomia sobie, ze ofiary nie odczuwaja przyjemnosci i boja sie ich seksualnych zachowan, to zazwyczaj zachowania te ulegaja pozytywnej zmianie.

Brak empatii i unikanie odpowiedzialnosci za swoje czyny sa najbardziej znaczacymi deficytami wszystkich sprawcow. Sprawca, ktory fantazjuje o przemocy seksualnej, ale odczuwa szkodliwosc oraz bierze odpowiedzialnosc za takie krzywdzace zachowania, zazwyczaj potrafi sie od nich powstrzymac. Już? samo powstrzymanie sie od przemocy jest dla niego nagradzajace, poniewaz stopniowo odzyskuje on poczucie kontroli nad swoim zyciem w roznych jego obszarach, uswiadamia sobie wlasna moralnosc i nabiera szacunku do samego siebie. Dzieki temu powstrzymywanie sie od przemocy seksualnej staje sie zinternalizowana norma zachowania sprawcy.

Program terapeutyczny.

Celem terapii dla sprawcow przemocy seksualnej wobec dzieci jest rozwoj umiejetnosci komunikacyjnych, zdolnosci do empatii i przyjmowania odpowiedzialnosci. Aby zakonczyc pozytywnie terapie, sprawcy musza stac sie zdolni do:

  • definiowania zachowan o charakterze przestepczym,
  • rozpoznawania i unikania wzorcow zachowan zwiazanych z przemoca,
  • rozwijania konstruktywnych sposobow radzenia sobie ze stresem,
  • rozwiazywania bolesnych spraw z przeszlosci,
  • okazywania empatii,
  • okazywania zmian w intra- i interpersonalnym funkcjonowaniu.   Osoby, ktore podczas leczenia osiagaja takie cele, uzyskuja alternatywe zachowan agresywnych.

Program leczenia ma w zarysie tendencje eklektyczna. Dwa modele uzywane sa jako struktura programu leczenia - model cyklu przemocy i model zapobiegania powrotom do stosowania przemocy seksualnej. Zwazywszy na kognitywne, behawioralne i afektywne komponenty modelu wykorzystywania seksualnego, terapia moze byc adresowana do kazdego komponentu bezposrednio poprzez interwencje, opisana ponizej.

Na przyklad moment znacznego napiecia emocjonalnego - poczucie bezradnosci, zlosc, oraz niepokoj - to emocjonalne elementy, ktore leczyc mozna poprzez interwencje w sferze afektywnej. Zmniejszanie szkodliwosci dzialania emocjonalnego napiecia - poprzez pomaganie sprawcy przemocy w ksztaltowaniu umiejetnosci panowania nad emocjami - redukuje ryzyko ponownego wystapienia zachowan o charakterze wykorzystywania seksualnego. Mysli, znieksztalcenia, racjonalizacje, ktore charakteryzuja poczucie beznadziejnosci, a takze wyobrazone rozwiazania sa konfrontowane zarowno przez terapeutow, jak i czlonkow grupy.

Izolowanie sie, proby opanowania zlosci oraz zachowania o charakterze roznego rodzaju naduzyc sa w procesie leczenia korygowane poprzez warunkowanie awersyjne i modyfikacje zachowan sprawcy. Zapobieganie kolejnym naduzyciom polega na rozpoznawaniu przez klienta wzorca zachowan zwiazanych z wykorzystywaniem seksualnym, zdobywaniu kompetencji i odpowiedzialnosci oraz przerwaniu lancucha zdarzen poprzez wybieranie bardziej konstruktywnych sposobow radzenia sobie ze stresem.

Opracowany model laczy czesci cyklu z tarcza zegara. Wzorzec zaczyna sie okolo 12.00, kiedy jakas sytuacja stwarza emocjonalne napiecie. Poczucie bezpieczenstwa sprawcy zostaje zagrozone przez stres, a jego odpowiedz afektywna jest niewspolmierna do realiow, przyczyniajac sie do powstania poczucia bezradnosci. Bezradnosc to odzwierciedlenie niskiego poczucia wlasnej godnosci, co jest z kolei wynikiem powtarzajacych sie niepowodzen w calym zyciu.

Przezycia sprawcy przemocy, ktory sam czuje, ze jest ofiara przemocy, objawia sie w formie postawy obronnej wyrazonej przez zlosc. W poszukiwaniu jakiegos natychmiastowego rozwiazania, ktore wynagrodzi poczucie niemocy, powstaja fantazje majace charakter kompensacyjny. Tak dlugo, jak sprawcy przemocy seksualnej akceptuja takie rozwiazania, sa zdolni do powtarzania takich naduzyc.

Efekty

Prawidowo leczeni sprawcy doswiadczaja skutkow abstynencji w stosowaniu przemocy (abstinence violation effect). Potrafia odeprzec mysli o stosowaniu przemocy, gdyz zaangazowali sie w zmiane i takie mysli nie sa juz zgodne z ich obrazem samego siebie. Interwencja terapeutyczna w fantazje o charakterze naduzyc wywoluje raczej awersje niz poczucie wynagrodzenia - zwazywszy, ze przed podjeciem leczenia sprawca - zanim podjal zachowania o charakterze naduzyc - nie doswiadczal takiego niepokoju i poczucia dysonansu. Sprawca objety terapia jest w stanie rozpoznac niebezpieczenstwo powrotu do naduzyc i w odpowiedzi uzywa nowo nabytych umiejetnosci radzenia sobie ze stresem.

Terapia sprawcow przemocy jest dlugim procesem, wymagajacym jednej lub kilku sesji grupowych w tygodniu przez wiele miesiecy (czasem lat), wspomaganych przez doswiadczonych specjalistow. Zajecia grupowe umozliwiaja terapeutom obserwowanie wzorow interakcji i pozwalaja czlonkom grupy na wzajemna probe sil w procesie zmian. Indywidualna i grupowa terapia odnosi sie do sytuacji i zwiazkow zarowno istniejacych obecnie, jak i tych z przeszlosci. Poniewaz napiecie emocjonalne pojawia sie w sytuacjach bedacych reminiscencjami wczesnych doswiadczen zyciowych, sa one wazne w procesie leczenia. Jesli jednoczesnie wystepuje jakies zaburzenie pochodzenia psychiatrycznego, wskazana moze byc interwencja farmakologiczna. Dla lepszego funkcjonowania w przyszlosci podczas procesu terapeutycznego sporzadza sie plan zapobiegania powrotowi do przemocy, prowadzi sie monitoring a terapeuta wspiera zmiany jakie zachodza w funkcjonowaniu psychologicznym sprawcy - okazuje temu zrozumienie i akceptacje.

W przypadku naduzyc kazirodczych kwestie zwiazanie z reunifikacja rodziny, ktore zawieraja ponowne zdefiniowanie relacji w obrebie rodziny, znajduja sie w gestii doradztwa malzenskiego, pracy klinicznej diady sprawca - ofiara oraz terapeutow systemu rodzinnego. Niektorzy sprawcy kazirodczych naduzyc staja sie zdolni do powrotu do domu, inni moga tylko spotykac sie z czlonkami rodziny pod kontrola, a w niektorych sytuacjach potrzebne jest calkowite ich odizolowanie.

Wraz z zakonczeniem terapii u klientow wzrasta poczucie kompetencji i szacunku do samego siebie, polaczone z umiejetnoscia rozpoznawania szkodliwych zachowan. Sprawca staje sie mniej zdolny do tlumaczenia czy racjonalizowania zachowan przestepczych. Wskutek tego mysli i fantazje o seksualnych naduzyciach staja sie zagrozeniem dla takiego sposobu myslenia, ktory pozwalal mu na stosowanie przemocy, jest to efekt przerwania stosowania przemocy opisany powyzej.

Rola terapeuty

Leczenie wymaga od terapeuty i sprawcy szczegolnej cierpliwosci, gdyz musza oni pokonac bariere braku wzajemnego zaufania. Rola terapeuty jest inicjowanie procesu czynienia sprawcy bardziej odpowiedzialnym za swoje czyny. Poprzez uznanie, ż?e dysfunkcjonalny cykl przemocy byl dla sprawcy uzyteczny w przeszlosci, terapeuta zarowno szanuje przeksztalcajace sie realia, okolicznosci, jak i popiera osiaganie wyzszych poziomow osobistych kompetencji. Sprawca we wlasciwej relacji terapeutycznej doswiadcza empatii i poczucia bezpieczenstwa i to staje sie baza do lepszych zwiazków i empatycznych interakcji w przyszlosci.

 

K.F.

 

[Home] [Linki] [Artykuly] [K. Fenik] [W.Czernikiewicz] [D. Dziewiecka] [S.Richter-Unger] [H. Swieszczakowska] [Adresy]